4. De dans van de micro-platen


Volgens de standaard versie van de platentektoniek moeten Italië en het Dinarisch blok (Servië, Kroatië, Bosnië-Herzegowina) samen als een vooruitgeschoven stuk van de Afrikaanse plaat worden gezien. Dit geheel, Adria genoemd, is tegen de zuidrand van het Europese continent opgebotst. Hierbij kwamen de Alpen omhoog.

Maar er bestaat ook een alternatieve versie van de platentektoniek en de gebergtevorming in het Middellandse zeegebied. Dat brengen de onderstaande figuren in beeld. Die zijn ontleend aan Carey, S.W., 1958, A tectonic approach to continental drift, figuur 31.

Klik op de afbeelding om te vergroten.

Figuur 4.1. Reconstructie van continentranden van Zuid Europa en Noord Afrika in het Trias.

 

Bovenstaande figuur schetst de geologische beginsituatie in het gebied rond de tegenwoordige Middellandse Zee. We hebben het dan over het Trias, dat is aan het begin van het Mesozoïcum.

Wat valt op?

- Het noorden van Spanje ligt, met de wijzers van de klok meegedraaid, praktisch tegen de westkust van Frankrijk.

- Sicilië en Italië (de Apennijnen) liggen tegen Spanje aan.

- Corsica en Sardinië zitten tussen Spanje en Italië ingeklemd. 

- De hierboven genoemde geografische eenheden zijn onderdeel van een langgerekte kustzone aan de zuidrand van het Europees continent. Deze kustzone begint aan de zuidkant van Portugal en loopt als een licht golvende band door tot aan de Kaukasus.

- Aan de noordrand van Afrika is ook zo'n horizontaal lopende kustzone getekend. Die strekt zich van Marokko uit tot aan het Zagros gebergte in Iran. Opmerkelijk is hier, dat het Dinarisch blok (Servië, Kroatië, Bosnië-Herzegowina), samen met Griekenland en Albanië, in het verlengde ligt van Turkije.

We  zien dus, dat in deze reconstructie Italië en het Dinarisch blok niet als een tektonische eenheid (Adria) worden voorgesteld die, als een vooruitgeschoven stuk van de Afrikaanse plaat, op ramkoers ligt met Europa. Italië en het Dinarisch blok zijn hier aparte tektonische eenheden die op totaal verschillende lokaties liggen: de ene ten oosten van Spanje, de andere ten noorden van Libië.

De figuur hieronder laat zien, wat er allemaal vanaf het Trias is veranderd.

Klik op de afbeelding om te vergroten.

Figuur 4.2. Huidige topografie van de continentranden van Zuid Europa en Noord Afrika.

 

Vergelijken we de figuur 4.1 en figuur 4.2 dan zien we de volgende ontwikkelingen.


- Spanje is naar het zuidoosten gekanteld.

- Italië en Sicilië kwamen, samen met Corica en Sardinië, los van Spanje en zijn naar het oosten weggedraaid. Hierbij fungeerde het gebied van het huidige Zwitserland als een soort scharnierpunt. 

- Griekenland, Albanië braken los van Turkije, werden naar het noorden geschoven en kwamen haaks op de Turkse plaat te staan.

- Het Dinarisch blok, dat in deze reconstructie in het verlengde ligt van Griekenland en Albanië, kantelde 90 graden en schoof tegen de zuidrand van het Europees continent aan. 

- Het gebied van de Karpaten en de Transsylvanische Alpen werd in een geweldige S bocht verwrongen.

- De Turkse plaat botste in het gebied van de Zwarte Zee en de Kaukasus tegen de de Europese continentrand.


Merk op, dat de hierboven beschreven bewegingen van de geografische eenheden een veel complexer beeld schetsen van de platentektoniek dan die van de standaard versie van de platentektoniek uit het vorige hoofdstuk.
We zien, dat stukken aardkorst van de randen van de continenten Afrika en Europa worden verwrongen of afbreken, kantelen, verschuiven en tegen elkaar botsen.

Sommige stukken korst bewegen zuidwaarts, andere oostwaarts, weer andere naar het noorden of naar het westen. Kortom: hier wordt een beeld geschetst van kleine stukken aardkorst, micro-platen genoemd, die zich als botsautotjes gedragen. Er is sprake van een ware dans van micro-platen.

In het volgende hoofdstuk wordt uitgelegd, hoe je de bijzondere bewegingen van de micro-platen in het Middellandse Zee gebied en de gebergtevorming die zich daarbij heeft voorgedaan, kunt verklaren